Onlangs is het onderzoeksrapport Schoolcultuur en Veiligheid verschenen. In dit onderzoeksrapport van KBA Nijmegen, Praktikon en CED-Groep wordt verslag gedaan van onderzoek naar manieren om de sociale veiligheid op scholen te verbeteren en gevoelens van onveiligheid bij leerlingen en personeel te verminderen door middel van het verbeteren van de schoolcultuur.
Aanleiding & achtergrond
Uit de Monitor Sociale Veiligheid in en rond scholen 2018 (Veiligheidsmonitor) bleek dat 5% van de leerlingen in het voortgezet onderwijs aangeeft te worden gepest en dat ook andere vormen van geweld het veiligheidsgevoel beïnvloeden. Daarnaast gaf 16% van het personeel aan dat vergroting van de veiligheid nodig is. Scholen hebben behoefte aan een aanpak om preventief pesten en ongewenst gedrag tegen te gaan.
Dit leidde tot een centrale vraag: in hoeverre hangt schoolcultuur samen met pesten, geweld en het veiligheidsgevoel – en kan verbetering van die cultuur leiden tot meer sociale veiligheid?
Belangrijkste inzichten & conclusies
Het onderzoek leidde tot de volgende inzichten en conclusies:
• Een positieve schoolcultuur draagt bij aan minder pesten en geweld, en een groter gevoel van veiligheid.
• Factoren zoals organisatiestructuur, professionele oriëntatie, kwaliteit van de leeromgeving en leerlinggerichtheid spelen een belangrijke rol.
• Interventies die scholen zelf ontwikkelen en implementeren – ondersteund door data en samenwerking – leiden tot ervaren verbetering.
• Het werken met een cyclische aanpak (data, duiden, doelen, doen) helpt scholen om gericht en duurzaam te werken aan verandering.
Discussie & Reflectie
Het onderzoek laat zien dat verandering mogelijk is, maar ook complex. Schoolcultuur is meerlagig en vraagt om:
• betrokkenheid van zowel leerlingen, leraren als schoolleiding
• langdurige inzet en borging
• samenwerking en kennisdeling, bijvoorbeeld via leernetwerken
Daarnaast blijkt dat verschillen in perceptie tussen leerlingen, leraren en leiding een belangrijke rol spelen en aandacht vragen in veranderprocessen.
Wat betekent dit voor de praktijk?
Investeren in schoolcultuur is geen ‘extra’, maar een voorwaarde voor sociale veiligheid en goed onderwijs. Door datagedreven te werken en samen te leren, kunnen scholen structureel bouwen aan een veilige en positieve leeromgeving.
Download het rapport Schoolcultuur en Veiligheid hieronder:
Auteurs: dr. Loes van Druten