In 2024-2025 onderzochten KBA Nijmegen en ResearchNed de effecten van twee zogenaamde verzamelwetten voor het mbo.
Eindevaluatie Wet versterken positie mbo-studenten
De Wet versterken positie mbo-studenten, ingevoerd in 2021, heeft als doel de positie van mbo-studenten te verbeteren, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen. Onderdeel van deze zogenaamde verzamelwet zijn onder meer de invoering het mbo-studentenfonds, maatregelen voor zwangere studenten en studerende ouders zoals verlofregelingen en de benaming mbo-studenten.
Het mbo-studentenfonds is in het kader van de verbetering van de positie van de mbo-studenten een grote stap geweest. De mbo-instellingen hebben het ingeregeld in hun organisaties en er wordt veel gebruik van gemaakt door studenten, vooral de groep die financiële ondersteuning nodig heeft bij de aanschaf van leermiddelen. Hoewel mbo-instellingen de uitvoering veel werk vinden, zijn instellingen positief over wat ze met het studentenfonds bereiken bij studenten. Het biedt jongeren met een financieel zwakkere positie de kans om een opleiding te (ver)volgen en hun situatie te verbeteren, zo geven ook de studenten zelf aan. En het aanvragen van ondersteuning binnen de onderwijsinstelling, zeker met hulp van een slb’er, maakt het laagdrempelig.
De algemene conclusie van het onderzoek is dat de wet heeft bijgedragen aan een betere ondersteuning en positie van mbo-studenten, vooral voor kwetsbare groepen. Studenten die gebruikmaken van de regelingen zijn meestal tevreden en voelen zich geholpen. Tegelijkertijd blijven bekendheid, informatievoorziening en verschillen tussen instellingen belangrijke aandachtspunten. De mogelijkheden voor verdere verbetering liggen in betere communicatie, meer gelijke uitvoering tussen instellingen en blijvende aandacht voor kansengelijkheid en bewustwording binnen het mbo.
Tussenevaluatie Wet verbetering rechtsbescherming mbo-studenten
De Wet verbetering rechtsbescherming mbo-studenten is in 2023 ingevoerd met als doel de rechtspositie en rechtsbescherming van mbo-studenten te versterken. De wet bevat de volgende maatregelen: verbeteren informatievoorziening rechten en plichten mbo-studenten, opname rechten schorsing en verwijdering in WEB, aanscherping randvoorwaarden zorgplicht, verbreden landelijke financiële ondersteuning student-bestuursleden mbo, invoering van een toegankelijke faciliteit voor klachten, een onafhankelijke geschillenadviescommissie en één externe beroepsinstantie.
Een belangrijke maatregel is de verduidelijking van de regels rond extra ondersteuning voor studenten met een handicap of chronische ziekte. Instellingen moeten afspraken over ondersteuning beter vastleggen en evalueren. Veel instellingen hebben hiervoor nieuwe werkwijzen ontwikkeld en zien hiervan de meerwaarde. Studenten zijn meestal positief over het nakomen van gemaakte afspraken. Maar, afspraken worden niet altijd tijdig of schriftelijk vastgelegd en niet alle ondersteuningsbehoeften worden vroeg genoeg gesignaleerd. Het is daarom nog te vroeg om vast te stellen of de ondersteuning daadwerkelijk structureel is verbeterd
De algemene conclusie van het onderzoek is dat de mbo-instellingen grote stappen hebben gezet in het invoeren van de nieuwe wet. De voorzieningen en procedures zijn grotendeels aanwezig, maar studenten weten deze nog onvoldoende te vinden of begrijpen ze niet altijd goed. Vooral de rol van slb’ers is cruciaal geworden in de ondersteuning, informatievoorziening en doorverwijzing van studenten. De komende jaren zal moeten blijken of de maatregelen daadwerkelijk leiden tot een sterkere rechtspositie en betere rechtsbescherming voor mbo-studenten.
Auteurs: drs. Bianca Leest, Rita Kennis MSc, Britt Visser MSc